- مونوگرافHerbal monograph
- مونوگراف، پروندهٔ رسمی یک گیاه نزد کمیتهٔ داروهای گیاهی آژانس دارویی اروپا (EMA) است و میگوید آن گیاه برای چه کاربردی، با چه مقدار و با چه احتیاطی مصرف میشود. مونوگراف خودش خاصیت یا پژوهش نیست؛ فهرست رسمی کاربردهایی است که یک نهاد ناظر ثبت کرده. دو نوع پذیرش دارد: «کاربرد تثبیتشده» که بر پایهٔ پژوهشهای منتشرشده دربارهٔ اثربخشی است، و «کاربرد سنتی» که بر پایهٔ دستکم سی سال مصرف ایمن (پانزده سال در اروپا) و اثر محتمل پذیرفته میشود، حتی اگر کارآزمایی بالینی کافی وجود نداشته باشد. بیشتر مونوگرافهای این دانشنامه از نوع سنتیاند و کنار هرکدام نوعش نوشته شده است.
- کجا میبینیدش: بالای فهرست خواص، وقتی بالاترین سطح شواهد را دارد.
- مرور نظاممند و فراتحلیلSystematic review / Meta-analysis
- جمعبندی چند پژوهش انسانی. چند پژوهش انسانیِ جداگانه کنار هم گذاشته شده و نتیجهٔ مشترکشان گزارش شده است — معتبرترین شکل جمعبندی. تفاوتش با «یک مطالعه» این است که پژوهشگر همهٔ مطالعات منتشرشده را با قاعدهٔ از پیش اعلامشده جمع میکند تا نتیجه به سلیقهٔ او وابسته نباشد؛ در فراتحلیل، نتایج عددی آن مطالعات هم با هم ترکیب میشوند.
- کجا میبینیدش: برچسب کنار خواص.
- کارآزمایی بالینی تصادفیشدهRandomized controlled trial (RCT)
- پژوهش انسانی با گروه مقایسه. شرکتکنندگان با قرعه به دو گروه تقسیم میشوند: یکی فرآورده را میگیرد و دیگری دارونما. همین قرعه است که اجازه میدهد تفاوت نتیجه را به خود فرآورده نسبت دهیم، نه به تفاوت آدمها.
- کجا میبینیدش: برچسب کنار خواص.
- مطالعهٔ پیشبالینیPreclinical study
- پژوهش آزمایشگاهی. یافته در آزمایشگاه یا روی حیوان به دست آمده است — گام نخست پژوهش، پیش از آزمون روی انسان. بسیاری از اثرهایی که در لولهٔ آزمایش دیده میشوند، در بدن انسان تکرار نمیشوند — چون غلظت لازم در آزمایشگاه اغلب بسیار بیشتر از چیزی است که از یک نوشیدنی به خون میرسد.
- کجا میبینیدش: برچسب کنار خواص.
- دارونماPlacebo
- فرآوردهای بیاثر که شکل و طعمش شبیه فرآوردهٔ اصلی است. وجودش لازم است چون بخشی از بهبود هر درمانی از خود باور درمان میآید؛ بدون گروه دارونما نمیشود فهمید اثر از گیاه بوده یا از انتظار.
- کجا میبینیدش: در توضیح کارآزماییها.
- PMID و DOI
- شناسهٔ یکتای یک مقالهٔ علمی. PMID شمارهٔ مقاله در پایگاه PubMed است و DOI نشانی دائمی آن در سطح ناشر. هر منبع دانشنامه یکی از این دو را دارد و بدون واسطه قابل بازکردن است.
- کجا میبینیدش: کتابنامه و زیر هر خاصیت.
- برونتنی و درونتنیIn vitro / In vivo
- برونتنی یعنی آزمایش روی سلول یا بافت در ظرف آزمایشگاه؛ درونتنی یعنی روی موجود زنده. نتیجهٔ برونتنی سرنخ است، نه اثبات: سلول در ظرف با سلولی که پشت سد گوارش و کبد قرار دارد فرق میکند.