
عرق گیاهی، آب بهدستآمده از تقطیر گیاه با بخار آب است. گیاه در دیگ میرود، بخار از میانش عبور میکند و آنچه در مبرد سرد و جمع میشود، عرق است.
در تقطیر فقط اجزای فرار گیاه به عرق منتقل میشوند و اجزای سنگینتر در گیاه میمانند. به همین دلیل عرق نه دمنوش است، نه عصاره، و نه اسانس — سه فرآوردهٔ متفاوت با ترکیب شیمیایی متفاوت.































برای هر گیاه، ترکیبات مؤثر و خواص بررسیشده با منبع قابل بازکردن ثبت شده است.
گیاه تازه یا خشک درون دیگ تقطیر با آب گرم میشود. بخار از لابهلای گیاه بالا میرود، اجزای فرار آن را با خود میبرد و در لولهٔ مارپیچ داخل آب سرد دوباره به مایع تبدیل میشود. همان مایع، عرق است.
«دوآتشه» یعنی همان عرق یکبار دیگر روی گیاه تازه تقطیر شود؛ یعنی بهجای آب، از عرق مرحلهٔ اول استفاده میشود. حاصلش غلیظتر و معطرتر است — گیاه متفاوتی در کار نیست، مرحلهٔ تقطیر بیشتر شده است.
اسانس غلیظترین شکل ممکن است و مستقیم خورده نمیشود. عصاره — چه آبی چه الکلی — با حلال گرفته میشود و اجزای سنگین گیاه (مثل تاننها) هم در آن میمانند. دمنوش، خیساندن گیاه در آب داغ است و باز هم اجزای غیرفرار دارد.
این تفاوت فقط یک نکتهٔ فنی نیست: بیشتر پژوهشهای علمی منتشرشده روی **اسانس یا عصاره** انجام شدهاند، نه روی عرق. به همین دلیل در دانشنامهٔ دیاوا کنار هر خاصیت، شکل فرآوردهای که مطالعه روی آن انجام شده صریح نوشته میشود و نتیجهٔ مطالعهٔ اسانس به عرق تعمیم داده نمیشود.
عرق را در ظرف دربسته، دور از نور مستقیم و در جای خنک نگه دارید. بوی تند ترش، کدر شدن ناگهانی یا رسوب شناور نشانهٔ فساد محصول است و چنین عرقی مصرف نمیشود.
مقدار و شیوهٔ مصرف در طب سنتی معمولاً بهصورت رقیقشده در آب است. دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی، برای کودکان، یا همزمان با داروی تجویزی، تصمیم با پزشک یا داروساز شماست.