در حال بارگذاری…
این صفحه توضیح می‌دهد اطلاعات دانشنامه از کجا می‌آید و با چه معیاری سنجیده می‌شود
دانشنامه بر دو دستهٔ منبع تکیه دارد. دستهٔ نخست، پروندهٔ گیاهان دارویی نزد نهادهای ناظر و مرورهای منتشرشده در پایگاه‌های علمی است — عمدتاً مونوگراف‌های آژانس دارویی اروپا و مقالات نمایه‌شده در PubMed با شناسهٔ DOI. دستهٔ دوم، منابع فارسی است: پروندهٔ گیاهان پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی ایران و متون مرجع طب سنتی ایرانی.
هر ادعا نشانی منبع خودش را همراه دارد و کتاب‌نامهٔ کامل فهرست ۳۲۲ منبع یکتا را با لینک مستقیم نگه می‌دارد.
همهٔ یافته‌ها هم‌وزن نیستند. هر خاصیت با یکی از پنج سطح زیر برچسب می‌خورد و سطحش کنار خودش روی صفحه دیده می‌شود — از قوی به ضعیف:
نهاد ناظر دارویی اروپا این کاربرد را ثبت کرده است؛ بیشتر این ثبت‌ها «کاربرد سنتی»اند، یعنی بر پایهٔ سابقهٔ طولانی مصرف، نه کارآزمایی بالینی.
چند پژوهش انسانیِ جداگانه کنار هم گذاشته شده و نتیجهٔ مشترکشان گزارش شده است — معتبرترین شکل جمع‌بندی.
گروهی که گیاه را دریافت کرده با گروهی که دریافت نکرده مقایسه شده است؛ همان روشی که برای دارو هم به کار می‌رود.
یافته در آزمایشگاه یا روی حیوان به دست آمده است — گام نخست پژوهش، پیش از آزمون روی انسان.
پشتوانهٔ آن تجربهٔ چندصدسالهٔ طب سنتی است که در منابع کهن ثبت شده.
مونوگراف، پروندهٔ رسمی یک گیاه نزد کمیتهٔ داروهای گیاهی آژانس دارویی اروپا (EMA) است و می‌گوید آن گیاه برای چه کاربردی، با چه مقدار و با چه احتیاطی مصرف می‌شود. مونوگراف خودش خاصیت یا پژوهش نیست؛ فهرست رسمی کاربردهایی است که یک نهاد ناظر ثبت کرده. دو نوع پذیرش دارد: «کاربرد تثبیت‌شده» که بر پایهٔ پژوهش‌های منتشرشده دربارهٔ اثربخشی است، و «کاربرد سنتی» که بر پایهٔ دست‌کم سی سال مصرف ایمن (پانزده سال در اروپا) و اثر محتمل پذیرفته می‌شود، حتی اگر کارآزمایی بالینی کافی وجود نداشته باشد. بیشتر مونوگراف‌های این دانشنامه از نوع سنتی‌اند و کنار هرکدام نوعش نوشته شده است.
اسانس، عصارهٔ الکلی، عصارهٔ آبی، دمنوش و عرق ترکیب شیمیایی یکسانی ندارند. در تقطیر تنها ترکیبات فرار به عرق منتقل می‌شوند؛ فلاونوئیدها و تانن‌ها که سنگین‌ترند تقریباً در گیاه می‌مانند. پس نتیجهٔ یک مطالعه روی عصارهٔ غلیظ، به‌خودی‌خود چیزی دربارهٔ عرق همان گیاه نمی‌گوید.
به همین دلیل کنار هر خاصیت نوشته می‌شود که پژوهش روی کدام فرآورده انجام شده، و فاصلهٔ آن فرآورده تا عرق علامت می‌خورد. فرآورده‌های ثبت‌شده در دانشنامه:
هشدارها و منع‌های مصرف عیناً از متنِ منبع نقل می‌شوند و خلاصه یا بازنویسی نمی‌گردند. خلاصه‌کردن یک هشدار ایمنی، حتی با نیت خوب، معنایش را جابه‌جا می‌کند؛ و نشانی منبع کنار هر جمله هست تا خواننده بتواند اصل متن را ببیند.
نبود هشدار برای یک گیاه به معنای بی‌خطر بودن آن نیست؛ فقط یعنی در منابعِ این دانشنامه چیزی دربارهٔ آن ثبت نشده. بسیاری از گیاهان هرگز در بارداری یا در کودکان مطالعه نشده‌اند — و نبود مطالعه، شاهد ایمنی نیست.
نکتهٔ دوم: بیشتر هشدارهای منتشرشده دربارهٔ اسانس یا عصارهٔ غلیظ و مصرف درازمدتاست. یک استکان عرق با مکمل روزانهٔ متمرکز یکی نیست، و همین تفاوت در صفحهٔ هر گیاه جداگانه علامت خورده است.
جایگاه هر گیاه در طب سنتی ایران — مزاج، کاربردهای تاریخی — بخشی از شناسنامهٔ آن است و ثبت می‌شود، ولی در ستون خودش می‌ماند و با شواهد بالینی درهم نمی‌آمیزد. «در طب سنتی برای فلان کاربرد به کار می‌رفته» ادعایی دربارهٔ کارآزمایی انسانی نیست و در دانشنامه هم چنین وانمود نمی‌شود.
این اطلاعات جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا نسخهٔ پزشک نیست. اگر بیماری زمینه‌ای دارید، باردارید، شیر می‌دهید یا دارویی مصرف می‌کنید، پیش از مصرف منظم هر فرآوردهٔ گیاهی با پزشک مشورت کنید.