در حال بارگذاری…
عکس از W. Bulach · مجوز CC BY-SA 4.0 · ویکیمدیا کامانز
شیرینبیان
- تیرهٔ گیاهی
- Fabaceae
- اندام استفادهشده
- مزاج در طب سنتی
- محصولات دیاوا
عکس از W. Bulach · مجوز CC BY-SA 4.0 · ویکیمدیا کامانز
چرا شیرینبیان؟
شیرینبیان گیاهی از تیرهٔ بقولات است و آنچه در فرآوردههای دیاوا به کار میرود، ریشه آن است. در طب سنتی ایران مزاجش گرم و تر دانسته میشود و از دیرباز برای نرمکنندهٔ سینه و تسکین سرفه و التیام زخم معده به کار میرفته است.
پژوهشهای امروزی روی شیرینبیان بیشتر حول کمک به هضم، آرامبخش و کمک به رفع اضطراب، کمک به سرفه و گرفتگی سینه بودهاند. از ۵ خاصیت ثبتشده، ۳ مورد در انسان آزموده شده و بقیه در حد مطالعهٔ آزمایشگاهی یا کاربرد سنتی است.
دیدن عرق شیرینبیانترکیبات مؤثر شناختهشده
آنچه پژوهشها میگویند
کنار هر خاصیت، نشانی هست که میگوید پشتش چه چیزی است: از تأیید مرجع رسمی داروهای گیاهی اروپا و پژوهش روی انسان، تا کاربرد شناختهشده در طب سنتی. برای دیدن یافتهٔ کامل و نشانی منبع، هر مورد را باز کنید.
«مونوگراف» یعنی چه؟
مونوگراف، پروندهٔ رسمی یک گیاه نزد نهاد ناظر دارویی است: کارشناسان همهٔ مطالعات موجود را بررسی میکنند و مینویسند این گیاه برای چه کاربردی، با چه مقدار و با چه احتیاطی قابل استفاده است. داروهای گیاهی پروانهدار در اروپا بر همین پایه ثبت میشوند. مونوگراف تنها منبع معتبر نیست — کارآزمایی و فراتحلیل هم معتبرند و گاهی تازهترند — ولی چون جمعبندی رسمی یک نهاد ناظر است، از همه صریحتر میگوید یک گیاه برای چه کاری تأیید شده.
کمک به هضم
تأیید رسمیمطالعه روی دمنوشیافتهٔ پژوهش و منبع
تأیید مرجع رسمی داروهای گیاهی اروپا — کارشناسان یک نهاد ناظر دارویی در اروپا پژوهشهای موجود را بررسی کرده و این کاربرد را پذیرفتهاند.
آرامبخش و کمک به رفع اضطراب
طب سنتییافتهٔ پژوهش و منبع
کاربرد شناختهشده در طب سنتی — پشتوانهٔ آن تجربهٔ چندصدسالهٔ طب سنتی است که در منابع کهن ثبت شده.
کمک به سرفه و گرفتگی سینه
جمعبندی پژوهشهامطالعه روی فرآوردهٔ موضعییافتهٔ پژوهش و منبع
جمعبندی چند پژوهش انسانی — چند پژوهش انسانیِ جداگانه کنار هم گذاشته شده و نتیجهٔ مشترکشان گزارش شده است — معتبرترین شکل جمعبندی.
کمک به التیام زخم
پژوهش انسانیمطالعه روی فرآوردهٔ موضعییافتهٔ پژوهش و منبع
پژوهش انسانی با گروه مقایسه — گروهی که گیاه را دریافت کرده با گروهی که دریافت نکرده مقایسه شده است؛ همان روشی که برای دارو هم به کار میرود.
شناخت علمی ترکیبات گیاه
آزمایشگاهیمطالعه روی دمنوشیافتهٔ پژوهش و منبع
پژوهش آزمایشگاهی — یافته در آزمایشگاه یا روی حیوان به دست آمده است — گام نخست پژوهش، پیش از آزمون روی انسان.
بخشی از این پژوهشها روی فرآوردهٔ موضعی انجام شدهاند. عرق، بخش معطر و فرارِ همان گیاه است — نزدیک به آن فرآوردهها، ولی نه عین آنها.
در طب سنتی ایرانی
در طب سنتی ایرانی هر گیاه «مزاجی» دارد — گرم یا سرد، تر یا خشک — و انتخاب عرقیات بر همین اساس انجام میشود. این یک چارچوب سنتی چندصدساله است و جای یافتههای بالینی را نمیگیرد؛ در کنار آن خوانده میشود.
مزاج خود گیاه: گرم و تر — با شدت ملایم
در عرقگیری، بخش لطیف و معطرِ گیاه با بخار جدا میشود و به عرق میرسد. به همین دلیل در نگاه سنتی، عرق هر گیاه از خود آن گیاه ملایمتر و کمی گرمتر شمرده میشود.
- نرمکنندهٔ سینه و تسکین سرفه
- التیام زخم معده
- رفع تشنگی
در طب سنتی چین
طب سنتی چین هر گیاه را با سه چیز میشناسد: «طبع» (گرم تا سرد)، «مزه» (شیرین، تلخ، تند، ترش، شور) و اینکه اثرش روی کدام اندامهای بدن مینشیند. چارچوبی جدا از طب ایرانی است که گاهی به همان نتیجه میرسد و گاهی زاویهٔ تازهای باز میکند.
甘草Gāncǎo
- تقویت طحال و انرژی گوارش
- رفع حرارت و سمزدایی
- نرمکردن سینه و تسکین سرفه
- تسکین دردهای انقباضی
- هماهنگکردن اثر سایر گیاهان یک نسخه
در نظامهای دارویی جهان
در حال بررسی علمی
یافتههای امیدبخشی که پژوهش رویشان ادامه دارد و هنوز به نتیجهٔ قطعی نرسیدهاند.
عصارهٔ استانداردشدهٔ شیرینبیان در کارآزمایی دوسوکور روی سوءهاضمهٔ عملکردی بررسی شده و کاهش علائم گزارش شده است.
خویشاوندان گیاهی این محصول
گیاهانی از همین تیرهٔ گیاهی که در جهان بهعنوان گیاه دارویی شناخته شدهاند و بخشی از ترکیبات مؤثرشان مشترک است. آنچه در ادامه میآید دربارهٔ خود آن گیاهان است، نه دربارهٔ این فرآورده.
همتیرهبودن بهتنهایی به معنای اثر یکسان نیست؛ در یک تیرهٔ گیاهی گونههایی با خواص کاملاً متفاوت وجود دارند.
نسبت گیاهی: ایزوفلاونوئیدها — همان دستهٔ شیرینبیان و یونجهنشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نکات مصرف و موارد احتیاط(برای مصرف منظم و مقادیر زیاد)
برای این گیاه در این وضعیتها منع یا احتیاط ثبت شده است:
- شیرینبیان اگر مرتب و به مقدار زیاد مصرف شود میتواند فشار خون را بالا ببرد و پتاسیم خون را کم کند. برای مصرف گاهبهگاه معمولاً موضوعی نیست؛ اما اگر فشار خون، بیماری قلبی یا کلیوی دارید یا باردارید، بهتر است پیش از مصرف منظم با پزشکتان مشورت کنید.
- مصرف مداوم و پرمقدار شیرینبیان میتواند فشار خون را بالا ببرد و پتاسیم خون را پایین بیاورد؛ در مرور ۱۰۴ گزارش موردی، عوارض معمولاً خفیف بوده ولی در مواردی به آریتمی و ضعف شدید عضلانی هم رسیده است. اگر فشار خون یا مشکل قلبی دارید یا داروی ادرارآور مصرف میکنید، مصرف منظمش را با پزشک هماهنگ کنید.
این اطلاعات جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا نسخهٔ پزشک نیست. اگر بیماری زمینهای دارید، باردارید، شیر میدهید یا دارویی مصرف میکنید، پیش از مصرف منظم هر فرآوردهٔ گیاهی با پزشک مشورت کنید.
آنچه پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی دربارهٔ این گیاه ثبت کرده
منبع: بانک اطلاعات گیاهان پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی (جهاد دانشگاهی) — «شیرینبیان» . مقدار مصرف ثبتشده در همان صفحهٔ منبع آمده و اینجا تکرار نشده است.
شیرینبیان در کدام دستههای دانشنامه است؟
- گیاهان کمک به هضم۳۹
- گیاهان آرامبخش و کمک به رفع اضطراب۲۴
- گیاهان کمک به سرفه و گرفتگی سینه۲۲
- گیاهان کمک به سلامت کلیه و مجاری ادراری۱۳
- گیاهان کمک به یبوست۱۱
- گیاهان کمک به التیام زخم۳
- گیاهان مزاج گرم و تر۱۱
- گیاهان دارای مونوگراف رسمی دارویی۲۶
- گیاهان آزمودهشده روی انسان۵۸
- تیرهٔ بقولات۴
- گیاهان دارویی کرانهٔ خزر و جنگلهای شمال۱۵
- گیاهان دارویی آذربایجان۱۴
- گیاهان دارویی اصفهان و مرکز۱۴
- گیاهان دارویی کرمان، سیستان و بلوچستان۱۳
- گیاهان دارویی فارس۹
- گیاهان دارویی خراسان۸
- گیاهان دارویی زاگرس و غرب ایران۶