در حال بارگذاری…
عکس از Eiku · مجوز CC BY-SA 4.0 · ویکیمدیا کامانز
پونه
- تیرهٔ گیاهی
- Lamiaceae
- اندام استفادهشده
- مزاج در طب سنتی
- محصولات دیاوا
عکس از Eiku · مجوز CC BY-SA 4.0 · ویکیمدیا کامانز
چرا پونه؟
پونه گیاهی از تیرهٔ نعناع است و آنچه در فرآوردههای دیاوا به کار میرود، اندام هوایی آن است. در طب سنتی ایران مزاجش گرم و خشک دانسته میشود و از دیرباز برای گرمکردن معده و رفع نفخ و کمک به هضم غذاهای سنگین به کار میرفته است.
پژوهشهای امروزی روی پونه بیشتر حول ضد نفخ، کمک به هضم بودهاند. از ۲ خاصیت ثبتشده، ۱ مورد در انسان آزموده شده و بقیه در حد مطالعهٔ آزمایشگاهی یا کاربرد سنتی است.
دیدن عرق پونهترکیبات مؤثر شناختهشده
آنچه پژوهشها میگویند
کنار هر خاصیت، نشانی هست که میگوید پشتش چه چیزی است: از تأیید مرجع رسمی داروهای گیاهی اروپا و پژوهش روی انسان، تا کاربرد شناختهشده در طب سنتی. برای دیدن یافتهٔ کامل و نشانی منبع، هر مورد را باز کنید.
ضد نفخ
طب سنتییافتهٔ پژوهش و منبع
کاربرد شناختهشده در طب سنتی — پشتوانهٔ آن تجربهٔ چندصدسالهٔ طب سنتی است که در منابع کهن ثبت شده.
برای مصرف منظم و مقادیر زیاد بهتر است اعتدال رعایت شود؛ مصرف آشپزی و گاهبهگاه موضوع دیگری است.
کمک به هضم
پژوهش انسانیمطالعه روی عصارهٔ الکلییافتهٔ پژوهش و منبع
پژوهش انسانی با گروه مقایسه — گروهی که گیاه را دریافت کرده با گروهی که دریافت نکرده مقایسه شده است؛ همان روشی که برای دارو هم به کار میرود.
در جمعبندی کاکرین، اندازهٔ این اثر در حد تفاوت روشن با دارونما ارزیابی نشده است؛ کاربرد سنتی پونه برای هضم سر جای خودش میماند.
- Efficacy of Mentha pulegium extract in the treatment of functional dyspepsia: A randomized double-blind placebo-controlled clinical trial (2017)
- Persian Herbal Medicine in Functional Dyspepsia: A Systematic Review (2021)
- Non-Chinese herbal medicines for functional dyspepsia (Cochrane Database of Systematic Reviews) (2023)
بخشی از این پژوهشها روی عصارهٔ الکلی انجام شدهاند. عرق، بخش معطر و فرارِ همان گیاه است — نزدیک به آن فرآوردهها، ولی نه عین آنها.
در طب سنتی ایرانی
در طب سنتی ایرانی هر گیاه «مزاجی» دارد — گرم یا سرد، تر یا خشک — و انتخاب عرقیات بر همین اساس انجام میشود. این یک چارچوب سنتی چندصدساله است و جای یافتههای بالینی را نمیگیرد؛ در کنار آن خوانده میشود.
مزاج خود گیاه: گرم و خشک — با شدت قوی
در عرقگیری، بخش لطیف و معطرِ گیاه با بخار جدا میشود و به عرق میرسد. به همین دلیل در نگاه سنتی، عرق هر گیاه از خود آن گیاه ملایمتر و کمی گرمتر شمرده میشود.
- گرمکردن معده و رفع نفخ
- کمک به هضم غذاهای سنگین
- بازکردن سینه
خویشاوندان گیاهی این محصول
گیاهانی از همین تیرهٔ گیاهی که در جهان بهعنوان گیاه دارویی شناخته شدهاند و بخشی از ترکیبات مؤثرشان مشترک است. آنچه در ادامه میآید دربارهٔ خود آن گیاهان است، نه دربارهٔ این فرآورده.
همتیرهبودن بهتنهایی به معنای اثر یکسان نیست؛ در یک تیرهٔ گیاهی گونههایی با خواص کاملاً متفاوت وجود دارند.
نسبت گیاهی: اسانسهای ترپنی (سینئول، کامفور)نشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نسبت گیاهی: کارواکرول و تیمول — همان ترکیبات آویشن و آویشن شیرازینشانگر مؤثر مشترکی میان این دو گیاه ثبت نشده؛ اشتراکشان در حد تیرهٔ گیاهی است.
نکات مصرف و موارد احتیاط(برای مصرف منظم و مقادیر زیاد)
برای این گیاه در این وضعیتها منع یا احتیاط ثبت شده است:
- اسانس غلیظ پونه با مادهٔ مؤثرش «پولگون» در منابع سمشناسی اثر نامطلوب روی کبد دارد و نباید خورده شود. عرق و دمنوش پونه غلظت اسانس را ندارند، ولی به همین دلیل مصرف منظم و پرمقدارشان هم توصیه نمیشود — بهویژه در بارداری.
این اطلاعات جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا نسخهٔ پزشک نیست. اگر بیماری زمینهای دارید، باردارید، شیر میدهید یا دارویی مصرف میکنید، پیش از مصرف منظم هر فرآوردهٔ گیاهی با پزشک مشورت کنید.
آنچه پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی دربارهٔ این گیاه ثبت کرده
منبع: بانک اطلاعات گیاهان پژوهشکدهٔ گیاهان دارویی (جهاد دانشگاهی) — «پونه» . مقدار مصرف ثبتشده در همان صفحهٔ منبع آمده و اینجا تکرار نشده است.
