واژه‌های «ت»

۱۹۸ واژه در گویشِ ده‌آبادی

تَta: ته، آخر.
تِte: خارشتر، تیغ.
تُ زام بِ خُداto zăm be xodă: تو را به خدا قسم.
تَ کَتَّنta kattan: پایین افتادن چیزی از بلندی.
تَ وُ توta wo tū: ته مانده.
تاtă: لنگه، تا
مانند
تاق، از صبح تا غروب یا از غروب تا صبح را " ای تا " (یک تاق ) گویند.
تا بَخَردَنtă baxardan: تا خوردن.
تا دِر بَسَّنtă der bassan: تا زدن پارچه یا هر چیز دیگر.
تا کَردَنtă kardan: خم کردن.
تابیتtăbit: تابوت.
تارامینtărămin: طارمی، ایوان.
تارَتtărat: طهارت.
تازَtăza: تازه.
تازَ آروسtăza ărūs: تازه عروس.
تازَ زُماtăza zomă: تازه داماد.
تاغ روگَtăγ rūga: طاق روب.
تاغ سَوزُ سیرtăγ sawzo sir: رنگین کمان.
تامtăm: تخم، بذر
نژاد.
تام چَسَّنtăm čassan: به بذر نشستن گیاه.
تام کاریtăm kări: تخم کاشتن.
تامّانtămmăn: زیر شلواری، تمن، تنبان.
تامّان غِر داروtămmăn γer dărū: دامن چین دار و بلند که زنان به جای شلوار از آن استفاده می کنند.
تامبَکtămbak: تنبک.
تامکاریtămkări: بذر کاشتن.
تاموtămū: تخمه.
تامیtămi: گیاهی که برای تکثیر و گرفتن بذر نگه دارند.
تانِ هَدtăne had: تا بدین پایه.
تاندtănd: تند ( ضد کند )
هرچیزی که دهان را بسوزاند
تیز.
تاند بُبُدَنtănd bobodan: تند شدن.
تاند تاندtănd tănd: سریع و پشت سر هم.
تاند تَوtănd taw: عصبانی مزاج، کم حوصله.
تاواریtăvări: نامساوی بودن دو کفّه ی ترازو یا دو لنگه ی بار
تاوِسّانtăvessăn: تابستان.
تاهانtăhăn: طاعون.
تاییtăi: تاید[شوینده].
تَب / تَوtab / tav: طبع.
تَبل جَنtabl ĵan: طبل زن، طبّال.
تَپَّtappa: تپاله، استعاره از بی عرضه.
تَپّالَtappăla: تپاله، مدفوع گاو که آن را به صورت گرد شده خشک می کنند و در زمستان به مصرف سوخت می رسد.
تُتانtotăn: توتون.
تِتِجَteteĵa: شاهی، تره تیزک.
تِجteĵ: تند و تیز
غذایی که فاسد شده و قابل استفاده نیست.
تِجَteĵa: دندانه.
تُخسtoxs: شرور و نافرمان، ناآرام.
تُخمُ تَناسtoxmo tanăs: انواع بذرها به طور عام.
تُرtor: غلت، غلتیدن.
تَرُ تازَtaro tăza: تر و تازه، تازه بودن.
تَرُ تَلا کَردَنtaro tală kardan: آبیاری سطحی کردن.
تَرازگtarăzg: ترازو.
تَراش بُدووَنtarăš bodūwan: تراش دادن.
تِرانterăn: تهران.
تُرُب سیگاtorob sigă: ترب سیاه.
تِرتِرterter: صدای خنده، خندیدن نامناسب.
تُرتُرَtortora: هر چیز گردی که بچه ها آن را بگردانند و با آن بازی کنند.
تُرتُروtortorū: به خاک غلتیدن در اثر شادمانی.
تَرِتورtaretūr: تره بار، سبزیجات.
تَرسوکtarsūk: بسیار ترسنده.
تُرشالَtoršăla: برگه ی زرد آلو، ترشاله.
تَرکَtarka: شاخه ی نازک و سر درخت، کنایه از آدم باریک اندام.
تَرکِ انارtarke ănăr: شاخه ی باریک درخت انار.
تَرَکتُلtaraktol: تراکتور.
تِرکِماسَterkemăsa: صداهای ضعیف مثل صدای جویدن موش.
تَرکوtarkū: ترکه.
تَرَلواtaralvă: ترحلوا، حلوایی که از آرد برنج و شکر و روغن درست کنند.
تُرنَ کَردَنtorna kardan: لوله کردن.
تَرَنجِمینtaranĵemin: ترنجبین.
تُرِیّاtoreyyă: موسم، فصل.
تَریف خَبیtarif xabi: تعریف از خوبی ها.
تَریفیtarifi: شیء و کالای بسیار مرغوب، رفتار خوب.
تَریگاندَtarigănda: رفتار مبتنی بر خشم و عصبانیت.
تُزُک تُزُک را بُشدَنtozok tozok ră bošdan: آرام آرام و با ظرافت راه رفتن.
تَزیگَtaziga: تعزیه.
تَسبِtasbe: تسبیح.
تَسکِرَtaskera: تذکره.
تَسمَtasma: تسمه.
تَشدtašd: طشت، لگن.
تَشَر دِر بَسَّنtašar der bassan: تهدید کردن، تشر زدن.
تَشنَtašna: تشنه.
تَشنَ بُبُدَنtašna bobodan: تشنه شدن.
تَشنیجtašniĵ: تشنگی.
تَشیtaši: خارپشت بزرگ.
تِغteγ: تیغ سلمانی.
تِغَteγa: دیوار یک لایه
تیغه یا لبه ی تیز کارد.
تِغ آفتُوteγ ăftow: مقابل آفتاب، در برابر خورشید.
تَغُّ توغ بَرِمِدَنtaγγo tūγ baremedan: رازی برملا شدن،ته و توی قضیه ای در آمدن.
تَغارtaγăr: تُغار، طشت گلی.
تِغالَteγăla: تیغ، تیغال.
تَغَرسَtaγarsa: تگرگ.
تُغُلیtoγoli: برّه ی که بین شش ماه تا یک سال باشد.
تُفَtofa: تحفه.
تَفاغtafăγ: اتفاق.
تَفاغ کَتَّنtafăγ kattan: اتّفاق افتادن، پیش آمدن.
تُفالَtofăla: ناصافی باقی مانده از پالایش، تفاله.
تَفرَtafra: طفره، کناره گیری.
تِکَّtekka: تکّه.
تِکَّ بِ تِکَّtekka be tekka: قدم به قدم، فاصله به فاصله، تیکه به تیکه.
تِکَّ بُبُدَنtekka bobodan: پاره شدن.
تَکِ تُوtake tow: در حال تلاش، سرگرم.
تِکَ کَردَنteka kardan: پاره کردن، گُسَستن.
تَکانtakăn: تکان.
تَکیگَtakiga: تکیه.
تَگِریtageri: بسیار خنک.
تَلtal: تلخ.
تَلَtala: تله، دام.
تِلtel: مجاور، بغل، دل چیزی.
تُلtol: تخمه یا دانه یا چیزی که در حد فاصل گلو و بینی کودک شیرخوار گیر می کند و آن را به طرز ماهرانه ای با مکیدن هوای بینی کودک و ماساژ دادن گلوی او بیرون می آوردند.
تُلَtola: پلک چشم.
تُلَtola: قسمتی از جایی یا زمینی.
تُل آرگِرَtol ărgera: تل بردار، کسی که تُل را درمان می کند.
تُل آرگِرَتَّنtol ărgerattan: دچار تُل شدن، تل دار شدن
درمان کودک تل دار.
تُل اُوگَtol owga: برف وباران.
تُل تُلtol tol: محصولی که ناهموار روییده.
تَلِ چَمtale čam: زیر پلک چشم.
تُلامبَtolămba: تلمبه.
تَلَپِّtalappe: صدای افتادن.
تِلِپِّteleppe: صدای افتادن چیزی.
تُلفَtolfa: چای مصرف شده.
تَلَف گِلّووَنtalaf gellūwan: تلف شدن، از بین رفتن.
تِلِفانtelefăn: تلفن.
تَلِکَtaleka: رشوه.
تِلِک بَندی/تیلیک بندیtelek bandi/ tilik bandi: تلکه بندی، ساختمان یا دستگاهی را سست و ناپایدار ساختن به طوری که زود ویران شود.
تَلِکَ کَردَنtaleka kardan: رشوه گرفتن.
تَلَمبارtalambăr: انبار شده، انباشته.
تَلَنگَtalanga: خوشه کوچک انگور که به خوشه بزرگ چسبیده باشد.
تَلَنگ بَر شُدَنtalang bar šodan: تیز دادن.
تِلوِزیانtelveziyăn: تلویزیون.
تَلیتtalit: تریت، نان ریزه شده در میان آبگوشت و شیر و اشکنه و مانند آن.
تَمام بُبُدَنtamăm bobodan: تمام شدن.
تَمان جیلوtamăn ĵilū: آب اندک ته جوی.
تَمباکوtambăkū: تنباکو.
تَمبَلtambal: تنبل.
تَمبورَtambūra: تنبور، تنبوره، استعاره از شکم.
تِمَنteman: ( ترکی ) تومان.
تَنَtana: طعنه و کنایه
تنه.
تَنَ دِربَسَّنtana derbassan: تنه زدن
طعنه زدن، کنایه زدن.
تَنافtanăf: طناب.
تَنغُلtanγol: بشکن، تلنگر.
تَنغیگَtanγiga: تنقیه.
تُنُکَtonoka: زیرجامه، لباس زیر، شورت زنانه.
تَنگtang: بر، پهلو
بند پالان الاغ.
تَنگ دَرنووَنtang darnūwan: در تنگنا قرار دادن.
تَنگ واکَردَنtang văkardan: تنگ کردن، به هم آوردن.
تَوtav: تب.
تُوtow: تاب.
تُو بَخَردَنtow baxardan: تاب خوردن.
تُو بُدووَنtow bodūwan: تاب دادن.
تُو تُو بُشدَنtow tow bošdan: تلو تلو خوردن.
تَو کَردَنtav kardan: تب کردن.
تَوُ لَرزtav o larz: تب و لرز.
تَو مات / مالتtav măt / mălt: تب مالت.
تُوبَtowba: توبه.
تَوبُرtavbor: تب بر، هر چیز که باعث قطع تب شود.
توتوtūtū: آوازی است برای به پیش خواندن مرغ و خروس جهت دانه دادن.
تُوجیtowĵi: هزینه ی سرانه ی خدمات که اعضای یک تشکّل ملزم به پرداخت آن هستند.
تُوجی آدووَنtowĵi ădūwan: مخارج یک کار مشترک را پرداختن.
تَوخالtavxăl: تبخال.
تورtūr: رمنده، ترسنده، وحشی، ناآرام.
تورَtūra: شغال.
تَوَرtavar: تبر.
تور بَخَردَنtūr baxardan: رمیدن، ترسیدن.
تَوَر تیشَtavar tiša: تبر یک سر.
تَوَر دُ سَرtavar do sar: تبر دو سر.
تَوَغّاtavaγγă: توقع.
تُوگَtowga: تابه.
تُوگُ وَر تُوtowgo var tow: تاب دادن متوالی، به این طرف و آن طرف تاب دادن مثلاً رشته ی تسبیح را در دست تاب دادن و دور یک انگشت چرخاندن.
تُوگُ وَر تُو بُدووَنtowgo var tow bodūwan: تابیدن، تاب دادن، حرفی را بسیار پیچاندن.
تولَtūla: نوزاد حیوان حرام گوشت.
تَوُوtavow: سقط جنین.
تَویلَtavila: طویله.
تِیّارَteyyăra: هواپیما.
تیارتtiyărt: بازی، مسخرگی، تئاتر.
تیتtit: توت.
تیدینtidin: وابسته به درخت توت.
تیرtir: وردنه ی نان پزی
تنه ی صاف و کلفت درخت برای استفاده به جای ستون در کپر و آلونک یا سقف کلبه
تیر فشنگ
آنچه که از امثال خود بهتر و برگزیده تر باشد.
تیر آفتُوtir ăftow: روبروی آفتاب، مقابل خورشید.
تیر کِش کَردَنtir keš kardan: برگزیدن آنچه از امثال خود بهتر است.
تیرِ وَلگ وابِریtire valg văberi: چوبی که با آن خمیر را پهن می کردند تا به رشته تبدیل شود.
تیرِسtires: واحد وزن معادل۳۰۰ درم سنگ یا ۲۲۵۰ گرم ( فارسی میانه ی ترفانی، tirist ).
تیرکtirk: کورک، گره های دردناک دمل، دملی که رسیده باشد آماسی حاوی چرک در سطح پوست.
تیرک تُرکانtirk torkăn: آبله مرغان.
تیرکَوانtirkavăn: تیر و کمان، وسیله ای است متشکل از یک دو شاخه از جنس چوب یا فلز با دو نوار لاستیکی که حالت کشش داشته به طول تقریبی ۲۰ سانتیمتر که یک سر آن را به دو شاخه ی و سر دیگر را به تکّه ی چرم کوچک به نام کفه می بندند و با قراردادن سنگ ریزه در کفه هدفگیری کرده و با کشیدن سنگ ریزه در داخل کفه ی مذکور و رها کردن آن می توان شن را به طرف هدف پرتاب کرد.
تیرگوشَtirgūša: سرما خوردگی شدید توام با خشک شدن عضلات چهارپایان به طوری که حتّی گوش آنها بی حرکت می ماند.
تیریجtiriĵ: تیریز، شخصیت، غرور (بِ تیریجِش بَرَخُرَ = به شخصیتش بر می خورد ).
تیزُ تاندtizo tănd: تند و تیز، فوری و سریع، غذای دارای فلفل و ادویه.
تیشَtiša: تیشه.
تیشکtišk: جوجه.
تیشک آرمِدَنtišk ărmedan: سر درآوردن جوجه از تخم.
تیشکوtiškū: جوجه ( معرفه ).
تیفانtifăn: طوفان.
تیفرَtifra: توبره.
تیکtik: صاف.
تیک واشدووَنtik văšdūwan: راست ایستادن.
تیلtil: طول.
تیل بُدووَنtil bodūwan: طولانی کردن.
تیلانیtilăni: طولانی.
تیلوtilū: تیله، وسیله ای است گرد و مدوّر و توپر به اندازه ی گردو که در گردو بازی از آن استفاده می شود.
تینtin: تون حمّام، آتشخانه ی حمّام.
تَیینtayin: تعیین، مشخّص.

↑ بازگشت به بالای صفحه