واژه‌های «چ»

۱۴۴ واژه در گویشِ ده‌آبادی

چِče: چیز.
چِ بیče bi: چیز دیگر.
چِ چِče če: چه چیزی.
چِ چِče če: از اصوات تعجّب.
چِ خُر کَردَنče xor kardan: چیز خور کردن، مسموم کردن.
چِ نَدیگَče nadiga: چیز نادیده، ندید بدید.
چِ وَختče vaxt: چه موقع؟، چه وقت؟، کی؟
چا جوčă ĵū: چاه کوچک.
چااِشčăeš: سرماخوردگی.
چاپčăp: سخنی که از حقیقت به دور باشد.
چاپِلیسوčăpelisū: حرکات نمایشی دو انگشت برای تقلید حرکات خزندگان و آموزش آن به کودکان.
چارčăr: چهار.
چارَčăra: تدبیر، حیله
علاج و درمان درد
چرخ پشم ریسی.
چار اَنگُشدčăr angošd: واحد اندازه گیری طول به اندازه ی پهنای چهارانگشت دست.
چار چَمی‌نَگا کَردَنčăr čami nagă kardan: چهارچشمی کسی را پاییدن، همه ی حواس را به کاری معطوف داشتن.
چار چوčăr čū: ابزاری چوبین به شکل مربع که دو چوب عمود بر هم آن را به چهارمربع مساوی تقسیم می کند و طنابی به چهارگوشه ی آن متصل است به سقف اتاق یا ایوان می آویزند و مواد غذایی را دور از دسترس گربه و مورچه بر آن می نهند.
چارَ رِسوčăra resū: سوسک سیاه خالدار که معمولاً هنگام تابستان در مزارع گندم و جو یافت می شود.
چار شَمبُčăršambo: چهار شنبه.
چار کییَčăr kiya: چهارخانه، نقش شطرنجی.
چار نالčăr năl: چهارنعل، تاختن اسب و الاغ و شتر.
چار یَکčăr yak: ربع، چارک.
چارچَنگولیčărčangūli: روی چهاردست و پا راه رفتن.
چاردُčărdo: چهارده.
چارداغčărdăγ: چهارطاق، دری که کاملاً باز است، ( چار داق راکَردَن بَر = دو لنگه ی در را تماماً باز گذاشتن ).
چارشاčăršă: چادر شب، پارچه چهار گوش.
چارشا کَ کِشوčăršă ka kešū: چادر شب مخصوص حمل کاه.
چارشا گُلااینčăršă golăin: چادر شبی که نقش شطرنجی بزرگ دارد.
چارغَتčărγat: چارقد، روسری.
چاروادارčărvădăr: پادو، شاگرد خانه یا مغازه، کسی که در خدمت ارباب است.
چاشتِčăšte: چاشتگاه.
چاشدونوَčăšdūŋwa: چاشتانه، خوراکی مختصر که بین صبحانه و ناهار خورند.
چاغčăγ: راحت، آسان
سالم
فربه.
چاغُ چِلَّčăγo čella: بسیار چاق.
چاغُ چَمبیلčăγo čambil: چاق و فربه.
چاک واوُدَنčăk văvodan: بهبودی، برطرف شدن بیماری.
چالَ چولَčăla čūla: چاله چوله، پستی و بلندی.
چالِ سینیَčăle siŋya: گودی محل اتصال دو استخوان بالای سینه.
چال کَردَنčăl kardan: دفن کردن مردار
زیر خاک کردن.
چال کرسیčăl krsi: چاله ای که در زیر کرسی تعبیه می کردند تا در آن آتش ذغال بریزند.
چامčăm: خرمن کوبی که به عقب قاطر می بستند.
چام بُشدَنčăm bošdan: بی جهت چرخیدن.
چام کِشčăm keš: کسی که با نیروی اسب واستر خرمن را خرد می کند.
چامبولčămbūl: کِز.
چامچَčămča: چمچه ( غریبی گرت ماست پیش آورد دو پیمانه آب است و یک چمچه دوغ )، قاشق.
چاییčăi: منسوب به چاه، چاهی
چای.
چَپَّčappa: چپ دست
سرنگون، وارونه.
چَپُ چارسیکčapo čărsik: از همه طرف
چَپِریčaperi: نوعی بستن دستمال به سر و قراردادن روی سینه به صورت ضربدری و در پشت سر گره زدن.
چَپُشčapoš: بز نر دوساله.
چَپِکیčapeki: به سمت چپ، از جانب چپ.
چَپُوčapow: چپاوّل، غارت.
چَپُو کَردَنčapow kardan: غارت کردن.
چَپُو گِلّووَنčapow gellūwan: غارت شدن.
چَپولčapūl: چپ دست.
چِتُوčetow: چه طور؟ چگونه؟
چِخَčexa: صوتی برای راندن و دور کردن سگ.
چُرčor: ادرار، بول.
چَرُ چوčaro čū: چوب های نازک و خرد.
چَرِ چیلوčare čilū: چوب های ریز و سرشاخه های درختان.
چَراčară: چرا؟
چَراčară: چراغ
آری.
چَرا بادیčară bădi: نوعی چراغ.
چَرا پُش گِرَتَّنčară poš gerattan: چراغ را در پشت پنهان کردن، کنایه از سرپوش گذاشتن و مخفیانه و زیرکانه از صحنه خارج شدن.
چَرا توریčară tūri: چراغ توری، چراغ زنبوری.
چَرا چَمبیلčară čambil: چراغ و متعلقات آن.
چَرا زَمبوریčară zambūri: نوعی چراغ، چراغ زنبوری.
چَرا غُوَّčară γovva: چراغی که به وسیله ی قوّه روشن شود، چراغ قوّه ای.
چَرا گِر سوجčară ger sūĵ: چراغ گردسوز، چراغی که تنه ی استیل دارد.
چَرا میشیčară miši: چراغ موشی، چراغی از جنس حلبی که یک نخ در وسط آن روشن بوده و هیچ حفاظی ندارد.
چُراندčorănd: آغشته به ادرار.
چَربُ چیلیčarbo čili: بسیار چرب.
چُرتُپُرت یا بَرشُدَنčorto port yă baršodan: ترسیدن، خود را باختن
ناگهان از جا پریدن هنگام چرت زدن.
چُردانčordăn: مثانه.
چُرکَčorka: چرتکه.
چِرکِ تُوčerke tow: چرکتاب، رنگی که چرک بر آن کم ظاهر شود.
چِرکُ چَویلčerko čawil: چرک و کثافت.
چِرکاندčerkănd: چرکین.
چُریčori: کسی که زیاد پیشاب می کند، کسی که دچار شب ادراری است.
چِزَن واčezan vă: از کدام طرف؟ به کدام طرف؟
چَزّوčazzū: جِزغاله، دنبه ی نیم سوخته.
چِشčeš: چیزها.
چَش بِراčaš beră: چشم به راه، منتظر.
چَش بِرا بُدَنčaš beră bodan: چشم به راه بودن.
چَش بُلبُلیčaš bolboli: نوعی لوبیای سفید دارای خال سیاه.
چَش تَنگčaš tang: نظر تنگ، خسیس.
چِش مِشčeš meš: چیز میز.
چَشتِ خُرčašte xor: طمّاع، کسی که چیزی به مذاقش خوش آید و باز خواستار آن شود.
چَشمَčašma: چشمه، جایی که آب از زمین به در آید.
چَشمَکčašmak: چشمک.
چَشمَک دِربَسَّنčašmak derbassan: چشمک زدن.
چَشنَخاییčašnaxăyi: ملامت، مذمّت.
چَغالَčaγăla: چغاله.
چَغدَرčaγdar: چه قدر؟
چَغوčaγū: چاقو.
چَغولیčaγūli: ( ترکی ) سفارش کسی به تنبیه دیگری، گله، شکایت.
چِف / چِفدčef / čefd: آلتی که با آن در را می بندند، دگمه لباس، چفت.
چَکčak: سیلی، تپانچه.
چَک بُهُتَّنčak bohottan: چَک خوابیدن، کنایه از این که در معامله و مجادله موفّق بودن، حریف شدن.
چَکُ چَربیčako čarbi: چربی.
چَکُ چیلوčako čilū: چوب های ریز شاخه ی درخت.
چَکیčaki: سیلی
در خرید و فروش کالا چیزی را وزن نکرده و نپیموده و ناسنجیده داد و ستد کنند.
چِلَّčella: چهلم، اربعین
روز های وسط زمستان
چلّه، نخ قالی.
چُلَّčolla: پنبه.
چِلُ یَکčelo yak: چهل و یک.
چَلَخدَčalaxda: شلخته.
چُلُغčoloγ: کسی که دستش معیوب است، لَنگ.
چِلَّمčellam: چهلم، مراسم روز چهلم فوت میت.
چُلمčolm: آب بینی.
چُلماندčolmănd: صفت کسی که بینی کثیف دارد، کسی که آب بینی او همیشه ظاهر است.
چَلوčalū: چکاوک.
چَلُوčalow: خوراک ساده از برنج، پلو ساده.
چَمčam: چشم.
چَم اِسپِ واوُدَčam espe văvoda: چشم سفید.
چَمُ اَوریčamo awri: چشم و ابرو.
چَم اوسیدčam ūsid: کسی که با دیدن و نگاه کردن انجام کاری را فرا می گیرد.
چَمُ چارَčamo čăra: چشم و اطراف آن، بینایی.
چَم داغِنووَنčam dăγenūwan: با دقت به جیزی نگریستن، حواس خود را جمع کردن.
چَم دَردَنčam dardan: چشمداشت
کنایه از راه و رسم کاری را بلد بودن.
چَم شورčam šūr: کسی که چشم زخم رساند.
چَم غُرَّčam γorra: نگاه خشم آلود.
چَم کَردَنčam kardan: نظر کردن، چشم زدن، چشم زخم رساندن.
چَم کُلَ کَتَّنčam kola kattan: گود افتادن چشم در اثر خستگی یا بیماری
چَمُ گوش بَسَّčamo gūš bassa: کسی که نسبت به مسائل بی اطلّاع یا کم اطلّاع باشد.
چَم وادَردَنčam vădardan: به چشم داشتن، مراقبت کردن.
چَم واکَتَّنčam văkattan: از برابر دیدگان دور شدن.
چَم یا نووَنčam yă nūwan: چشم را بستن، چشم را بر هم نهادن.
چَمبِرَčambera: حلقه.
چَنčan: چند.
چَندُčando: چندتا، چند عدد.
چَنگčang: شاخه ها و جوانه های زاید گیاهان.
چوčū: چوب.
چو خَتčū xat: چوب خط. قطعه چوبی که هر گاه از قصّاب یا بقّال جنسی می خریدند بر آن نشانی می گذاشتند تا وقت ادا مطابق آن بدهی خود را بدهند.
چو هُشکَčū hoška: چوب نازک خشک شده، کنایه از فرد نحیف و لاغر.
چودارčūdăr: گلّه دار.
چوسُووَčūsowva: چوب ساب.
چُوشیčowši: چاووشی.
چوگینčūgin: چوبین.
چُولی پُولیčowli powli: صفت آدم زبان باز.
چونوَčūŋwa: چانه
تکّه خمیر یک نان.
چونوَ دِربَسَّنčūŋwa derbassan: در امری سماجت کردن و اصرار ورزیدن.
چیرو چیروčirū čirū: آوازی که برای فراخوان جوجه به کار می برند.
چیلčil: خمره، ظرف گلی بزرگ که نان را در آن نگه داری می کنند.
چیلوčilū: خرده های ریز هیمه.
چیندَرčindar: چغندر.

↑ بازگشت به بالای صفحه