سایت در حال حاضر آزمایشی است؛ پرداخت‌ها شبیه‌سازی‌شده‌اند و هیچ وجهی واقعاً دریافت نمی‌شود.

واژه‌های «د»

۳۸۹ واژه در گویشِ ده‌آبادی

دِde: از اصوات، زمانی به کار می رود که کسی را از انجام کاری منع کنند و او توجّه نکند
حرف اضافه به معنی "به" و "در"
ده ( عدد ) ۴ - ده، روستا.
دِ بَهرِش شُدَنde bahreš šodan: به چیزی عمیقاً فکر کردن.
دُ تَرکَdo tarka: دو نفری روی موتور یا چارپا سوارشدن.
دِ تَنگ نووَنde tang nūwan: در تنگنا قرار دادن.
دِ چار میخ کیشووَنde čăr mix kišūwan: مجبور کردن، در تنگنا گذاشتن.
دِ دَسُّ پا کَتَّنde dasso pă kattan: به دست و پای کسی افتادن، کنایه از التماس کردن.
دُ دَسّیdo dassi: دو دستی.
دُ رَگَdo raga: از دو نژاد بودن، از دو تیره بودن، دورگه.
دُ روگَdo rūga: دو روزه.
دُ غولdo γūl: دو قلو.
دُ وِیلَ / دُ بِیلَdo beyla / do veyla: دو دسته، دو گروه.
دِ هاک غَلتووَنde hăk γaltūwan: به خاک غلتیدن.
دُ هَوا گِلّووَنdo hawă gellūwan: دو هوا شدن.
دابیلdăbil: مترسک، داهول.
داداdădă: خواهر بزرگ.
دارdăr: داس.
دارُ دَسَّdăro dassa: پیروان و طرفداران.
دارامب دورومبdărămb dūrūmb: صدای رقص و پای کوبی.
داریگَdăriga: داریه، دف، یکی از آلات موسیقی.
داعا / داهاdăhă/ dăă: دعا.
داغdăγ: باز ( مقابل بسته )
داغ.
داغ اُوdăγ ow: خط آب، نوار آب.
داغا داغdăγă dăγ: بسیار گرم، هر آن چه که در حالت داغ بودن مصرف شود.
داغانdăγăn: متلاشی، از هم پاشیده.
داغِنووَنdăγenūwan: باز کردن.
داغیdăγi: لک زدن و تباهی تره بار و میوه ها بر اثر تابش شدید آفتاب.
دام ایتَن گَرِ نووَنdăm itan gare nūwan: دم کسی را گره زدن، کنایه از او را راضی کردن تا سر و صدا نکند.
دامبَdămba: دنبه.
دامب اَوسارdămb awsăr: بافتنی ( رَجِ ) نخی که در انتهای افسار شتر قرار می گیرد و در صورت بروز خطر برای شتر پاره می شود.
دامبُ دامبdămbo dămb: صدای طبل بزرگ.
دامبالdămbăl: دنبال.
دامبالَdămbăla: دنباله.
دامبِلdămbel: دمل.
دامبِلیچَdămbeliča: دنبالچه، دم کوچک، بخش پایانی دنبه ی گوسفند که از آن بیرون می آید.
دامگیرdămgir: آخرین شتر قافله.
دانdăn: دانه
جوش روی پوست، کورک.
دان وُ دَرَزdăn wo daraz: انواع و اقسام دانه ها و بذر های نا مرغوب غیر قابل کشت.
دانگیرَdăngira: خوراکی مختصر.
داهانdăhăn: دهان.
داهان چو گِلّووَنdăhăn čū gellūwan: خشک شدن دهان.
داهان گوdăhăn gū: دهان درّه.
داهان لَغdăhăn laγ: کسی که کلمات رکیک به کار ببرد
کسی که نتواند رازی را حفظ کند.
داهان وینdăhăn vin: دهان بین، بداخلاق، کسی که بدون فکر و تنها با توجّه به حرف دیگران بنای بد رفتاری را با کسی بگذارد.
داهان یوشَdăhăn yūša: زخم دهان.
داهونوَdăhūŋwa: دهانه.
دایِرَdăyera: دایره.
دَبَّdabba: ظرفی استوانه ای برای حمل مایعات، دبّه.
دَبَّ کَردَنdabba kardan: دبّه کردن، تلاش برای بر هم زدن معامله و تغییر آن به نفع خویش.
دُبارجوdobărĵū: دوباره.
دُبَرشَکdobaršak: با شک و تردید.
دُتdot: دختر.
دُتِdote: خطاب به دختر.
دُت آموdot ămū: دختر عمو.
دُت وَچَّdot vačča: دختر بچّه.
دُتفال /دُتوالdotfăl / dotvăl: جوجه ی مرغ.
دُجdoĵ: خرمن گندم و جو پس از جداشدن از کاه.
دِدِّرُوگَdedderūga: ژنده پوش، کسی که لباس پاره و نامرتّب به تن کند.
دَرَّdarra: برش بسیار باریکی از پارچه
درّه.
دِرder: بر آن ( حرف اضافه )
دیر.
دَر بِ دَرdar be dar: در بدر، مرد زن مرده.
دِر بِ دِرder be der: دیر به دیر.
دَر فیسِنووَنdarfisenūwan: چیزی را آب خیساندن
شب ادراری کودکان.
دَر گِل وا گِل کَردَنdar gel vă gel kardan: پشت و رو کردن.
دِر وَختder vaxt: دیر وقت.
دَر هالِ کِdar hăle ke: در حالی که.
دَرازdarăz: دراز.
دَراز کِشdarăz keš: دراز کش.
دَراز واوُدَنdarăz văvodan: دراز کش خوابیدن.
دَرازناdarăznă: درازنا.
دَرازیdarăzi: طول، درازا.
دُرامبَdorămba: درمنه.
دُرانdorăn: درو، چیدن گندم و جو.
دِربُبُدَنderbobodan: دیر شدن.
دَربَچَdarbača: دریچه، در کوچک.
دِربَسَّنderbassan: ضربه زدن، کتک زدن، کوفتن
بر آن بستن.
دَرپِتَّنdarpettan: پیچیدن.
دِرپِتَّنderpettan: پیچیدن، در آن پیچیدن.
دِرپَرّووَنderparūwan: بر آن پریدن.
دَرپُشتَنdarpoštan: پوشیدن.
دَرپوشِنووَنdarpūšenūwan: پوشانیدن.
دِرپوشِنووَنderpūšenūwan: به آن پوشاندن.
دَرپوشووَنdarpūšūwan: پوشیدن.
دِرپوشووَنderpūšūwan: بر آن پوشاندن.
دَرپیچیگووَنdarpičigūwan: پیچیدن.
دِرپیچیگووَنderpičigūwan: بر آن پیچیدن.
دِرتاغِنووَdertăγenūwa: چیزی که محکم در جایی قرار گرفته باشد و نتوان آن را بیرون آورد.
دِرتاغِنووَنdertăγenūwan: با فشار پر کردن، به زور گنجاندن.
دَرتِراشیگووَنdarterăšigūwan: خراش برداشتن.
دِرچاندَنderčăndan: نشاندن بر جایی.
دِرچِپِنووَنderčepenūwan: چیزی را در ظرف یا سوراخی به زور جا دادن.
دِرچُرّووَنderčorūwan: شاشیدن در چیزی.
دِرچَسبِنووَنderčasbenūwan: بر آن چسباندن.
دِرچَسبووَنderčasbūwan: به آن چسبیدن.
دِرچَسَّنderčasan: نشستن بر جایی.
دَرَخ لَکَّdarx lakka: درختی که به آن پارچه ی کهنه می بندند، کنایه از ژنده پوش.
دَرَخت مَرَختdarxt maraxt: درختان، اشجار.
دُردَdorda: رسوب مایعات.
دَرد آرگِرَتَّنdard ărgerattan: درد گرفتن، درد داشتن.
دَرد بَکَتَّنdard bakattan: ساکت شدن درد.
دَردِ دَلdarde dal: درد دل، گفتگو و رازگویی.
دَردِ زَرَdarde zara: نوعی بیماری گوسفند.
دَردِ وِ دَرمانdarde ve darmăn: درد بی علاج.
دِردَرزووَنderdarzūwan: به آن دوختن.
دَردَنdardan: داشتن.
دُردونوَdordūŋwa: دردانه، کسی که یگانه فرزند خانواده باشد.
دَردووَنdardūwan: فرو گزیدن، گزیدن.
دِردیسووَنderdisūwan: بر آن چسبیدن.
دِردیسووَنderdisūwan: چسبیدن ( محکم چسبیدن ).
دَردیمَندdardimand: دردمند، معلول.
دِررِتَّنderrettan: بر آن ریختن.
دَرزُ دورزdarzo dūrz: شکاف های زیاد.
دَرزَنdarzan: سوزن
سرنگ.
دَرزَن خِیّاتیdarzan xeyyăti: سوزن خیّاطی.
دَرزَن غُلفیdarzan γolfi: سوزن قفلی.
دَرزَن یاگا دوزوdarzan yăgă dūzū: سوزن لحاف دوز.
دَرزَندونیdarzandūni: سوزندان.
دَرزَنگِزوdarzangezū: سنجاقک.
دُرُسdoros: درست، کامل.
دُرُس تِیّارdoros teyyăr: درستکار، قابل اعتماد، صحیح و سالم.
دَرِّس وارِس کَردَنdarres văres kardan: وارسی کردن.
دُرُسّیdorossi: همه، کامل، بی عیب.
دَرشُدَنdaršodan: غروب کردن.
دِرشِوِنووَنderševenūwan: در چیزی ریختن و لبریز کردن.
دَرفِسَّنdarfessan: انداختن.
دِرفِسَّنderfessan: این یکی را در دیگری انداختن ( به طور مثال تسمه را در پروانه جای دادن ).
دِرکَتَّنderkattan: در آن افتادن.
دِرکُسَّنderkossan: بر آن کوبیدن.
دِرکَشتَنderkaštan: در آن کاشتن.
دِرکیشووَنderkišūwan: بر آن کشیدن.
دَرگَdarga: چوبی که دو سر اَگال ( عِکال ) را نگه می دارد و متّصل می کند.
دَرگیریگووَنdargirigūwan: در آن گرفتن.
دِرماسووَنdermăsūwan: منعقد شدن بر چیزی مانند چربی بر کرانه ظرف، در هم ماسیدن.
دَرمالووَنdarmălūwan: در مالیدن، پر کردن، لبریز کردن.
دِرمالووَنdermălūwan: بر آن مالیدن.
دِرِمِدَنdermedan: برخورد کردن.
دِرمِشتَنdermeštan: قضای حاجت کردن بر چیزی.
دِرنَderna: شاخه ی بزرگ درخت انگور.
دَرَندَشتdarndašt: وسیع.
دَرنووَنdarnūwan: فرو نشاندن.
دِرنووَنdernūwan: در آن گذاشتن.
دُرو ایگِ روdorū ige rū: دو روز در میان.
دَرو دَل وَشتَنdarū dal vaštan: به کسی هجوم بردن جهت ترساندن وی.
دَرو کَردَنdaru kardan: داخل کردن.
دَروازَdarvăza: دروازه.
دَرواشتنdarvăštn: باختن.
دَرواندَنdarvăndan: سرکه انداختن، ترشی انداختن
زمین را کود دادن.
دِروَختdervaxt: دیروقت.
دَرَوشdarūš: درفش.
دِروَشتَنdervaštan: بر آن خزیدن، بر آن پریدن.
دَریا پِتَّنdariyă pettan: در هم پیچیدن.
دَریا پِشِتَّdariyă pešetta: پریشان، پراکنده.
دَریا تُوگِنووَنdariyă towgenūwan: به هم تابیدن.
دَریا کَتَّنdariyă kattan: به هم افتادن، جنگیدن.
دَریا کُسَّنdariyă kossan: به هم کوباندن، به هم زدن.
دَریا مَردَنdariyă mardan: در هم شکستن.
دَریووِمِدَن / دَریا اِمِدَنdaryūwemedan / dariyă emedan: برخورد کردن، به هم خوردن.
دِزdez: دیزی.
دُزdoz: دزد.
دُزِّکیdozzeki: دزدکی، پنهانی.
دُزّیdozzi: دزدی.
دَسdas: دست
نیم جین، ۶ عدد از هر چیز.
دَسَّdassa: گروه
دستگیره، دسته.
دَس آرگِdas ărge: دست بردار، منصرف.
دَس آرگِرَتَّنdas ărgerattan: دست برداشتن، رها کردن، ترک گفتن.
دَس اوسیدdas ūsid: کسی که با دیگران رقابت می کند و هنر و پیشه را از آن ها می آموزد.
دَس بِ اُوdas be ow: دست شویی رفتن.
دَس بِ اُو شُدَنdas be ow šodan: کنایه از قضای حاجت کردن.
دَس بِ دَس آرکَردَنdas be das ărkardan: به تاخیر انداختن، معطّل کردن.
دَس بِ سَر کَردَنdas be sar kardan: معطّل کردن، منتظر گذاشتن، فریب دادن.
دَس بِ کار کَردَنdas be kăr kardan: شروع به کار کردن.
دَس بِ کار گِلّووَنdas be kăr gellūwan: دست به کار شدن، به کاری مشغول شدن.
دَس بِ یَغَ گِلّووَنdas be yaγa gellūwan: گلاویز شدن، درگیر شدن در منازعات.
دَس بِ یَکی کَردَنdas be yaki kardan: دست به یکی کردن، تبانی کردن، متّحد شدن.
دَسِّ بالdase băl: دسته ی بیل.
دَسُ بال داغdaso băl dăγ: دست و دل باز.
دَس بَجِدَنdas baĵedan: دست زدن.
دَسِّ بَر غَزاdase bar γază: دست بر قضا، اتفاقاً، به طور اتفاقی.
دَس بَکیشووَنdas bakišūwan: دست کشیدن، کوتاه آمدن، منصرف شدن.
دَسُّ پا دارdasso pă dăr: شخص فعّال.
دَسُّ پا کَردَنdasso pă kardan: تلاش فوری برای به دست آوردن چیزی.
دَسُّ پا یَم بِکَردَنdasso pă yam bekardan: دست پاچه شدن، دست و پای خود را گم کردن.
دَس پاچَdas păča: دست پاچه، شتاب زده.
دَس چَنdas čan: دست چین.
دَسِّ دارdasse dăr: دارای دسته، هر چیزی که دسته داشته باشد.
دَس دَرازdas darăz: کنایه از متجاوز به حقوق دیگران.
دَس دَراز کَردَنdas darăz kardan: دست دراز کردن.
دَس دِرشِوِنووَنdas derševenūwan: شروع به انجام کاری کردن.
دَسِّ دَسَّdasse dassa: گروه گروه.
دَس دِل / دیمdas del / dim: دست و صورت.
دَسُّ دَل وازdaso dal văz: دست و دل باز، گشاده دست، سخی.
دَس دَندَdas danda: بذل و بخشش کننده.
دَسِّ کَمdasse kam: لااقل.
دَس گَردَن یا کَردَنdas gardan yă kardan: دست به گردن هم انداختن و ابراز دوستی کردن.
دَس گوش دَردَنdas gūš dardan: صبر کردن، توقّف کردن.
دَس مَریزاdas mariză: خسته نباشی.
دَس نَما / دَس نَمازdas namă / das namăz: وضو.
دَس واگیروdas văgirū: دستگیره آشپزی.
دَس یا بِگِرَتَّنdas yă begerattan: دست بلند کردن، دست را از روی چیزی بلند کردن.
دَسا دَسdasă das: فوری، باشتاب، همان لحظه.
دَسا دَس کَردَنdasă das kardan: پشت گوش انداختن، در کاری تعلّل ورزیدن.
دَسَّرdassar: آسیای دستی برای آرد کردن گندم در خانه.
دَسَّکdassak: جایی در کنار اجاق دیواری که سیخ و انبر را در آن پنهان می کردند.
دَسگاdasgă: دستگاه.
دَسگیرdasgir: مزاحم، اسباب زحمت، باراضافی.
دَسمالdasmăl: دستمال.
دَسمال سَرdasmăl sar: روسری.
دَسَمبوروdasambūrū: دستنبویه، میوه ای است به شکل طالبی کوچک ولی پوست آن رنگارنگ و زیباست و بوی خوبی دارد.
دَسمُزdasmoz: دستمزد.
دَسمُیگَdasmoiga: دستمایه، سرمایه اوّلیه.
دَسُّوdasow: آبی که در کنار دست شاطر یا سفال گر قرار دارد و دائماً دستش را برای خیس کردن در آن فرو می برد.
دَسواگیرَdasvăgira: دست گیر، کمک کار.
دَسّیdassi: کلاف کوچکی که به دور انگشت کوچک و شست پیچیده می شود
دست آموز.
دَسّی دَسّیdassi dassi: خود به خود.
دُشاخَdošăxa: دو شاخه برق
چوب بلندی که سرش دوشاخه باشد.
دَشتُ بَرَdašto bara: دشت و اطراف آن.
دشتِوانdštevăn: دشت بان.
دَشتِوَرdaštevar: دشت و اطراف آن.
دَشدِوانdašdevăn: دشت بان.
دُشمانdošmăn: دشنام، فحش، ناسزا.
دُشَمبُdošambo: دوشنبه.
دَشنdašn: پول نخستین فروش.
دُشوَلdošval: غدّه ی بزرگ زیر پوست.
دَغَّdaγγa: تاول
دقیقه.
دَغَّ بِ دَغَّdaγγa be daγγa: دقیقه به دقیقه.
دِغِ دَلیdeγe dali: عقده، کینه.
دَغالَdaγăla: زخم خشک، هر چیز مرطوب که خشک و سخت شده باشد.
دُغانجوdoγănĵū: هر دو، دوتایی.
دَغیdaγi: زمینی که هرگز در آن گیاه نروییده است، دغ.
دَفدَرdafdar: دفتر.
دَفدَر دَسَّکdafdar dassak: دفتر دستک.
دُکارت / دُکاردdokărd / dokărt: مقراض بلندی که با آن موی بز را می چینند.
دِکارفِسّووَنdekărfesūwan: به کار انداختن.
دِکارگِرَتَّنdekărgerattan: به کار گرفتن.
دُکتُر اَلِفیdoktor alefi: دکتر گیاهی.
دِکُو گِرَتَّنdekow gerattan: به بازی گرفتن.
دَگَdaga: بز نر بالغ.
دِگdeg: دیگ.
دَگ بَخَردَنdag baxardan: جفت گیری بز.
دَگمَ / مَگمَdagma / magma: نوعی نفرین.
دُگموdogmū: دگمه.
دِگوَرdegvar: نوعی قابلمه شبیه دیگ.
دَگوری پَگوریdagūri pagūri: بی نظم و انضباط.
دَلdal: دل، قلب.
دَلَdala: ولگرد.
دَل آرگِرَتَنdal ărgerattan: جرأت یافتن.
دَل آرمِدَنdal ărmedan: احساس و عاطفه نداشتن، دل برداشتن.
دَلُ اَندِرینdalo anderin: شکم و داخل آن.
دِل بَنالووَdel benălūwa: نوعی نفرین به معنی نالیدن بسیار.
دَل پِچِشdal pečeš: دل پیچه، دل درد همراه با اسهال.
دَل تَسَلّاییdal tasalăyi: آرامش، رضایت.
دَل چاdal čă: چایش دل، سرماخوردگی دل و پهلو.
دَل خُشیdal xoši: دل خوشی.
دَل خُنُک واشدووَنdal xonok văšdūwan: خنک شدن دل، حالتی که بعد از نوشیدن آب خنک به انسان دست می دهد.
دَل دَردdal dard: دل درد.
دَل دَردَنdal dardan: دل داشتن، کنایه از دلیر بودن، شجاع بون.
دَل دَل داشتَنdal dal dăštan: شک داشتن.
دَل دَل کَردَنdal dal kardan: مردد بودن، دو دل بودن.
دَلُ دَماغdalo damăγ: حال و حوصله، فکر و خیال.
دَل زَفَdal zafa: دل ضعفه، احساس گرسنگی.
دَل سَنگینdal sangin: دل سنگین، سخت دل.
دَل لِسَdal lesa: گرسنه ولی بی میل به غذا.
دَل هاکَتَّنdal hăkattan: به موقعیت جدید عادت کردن، آرامش خاطر پیدا کردن.
دَل هُرَdal hora: دلشوره، نگرانی.
دَلاوَرdalăvar: دلاور.
دَلَنگُ دولونگdalango dūlūng: سر و صدا.
دُلُو بازdolow băz: دروغگو، حقه باز.
دَلواپَچdalvăpač: دلواپس.
دُلُوگَdolowga: انبارکوچک با در کوچک، دولاب، کمد دیواری.
دِلِی دِلِیdeley deley: آهسته راه رفتن، شاد بودن.
دَمَdama: باد سرد.
دَم آفتُوdam ăftow: هنگام طلوع خورشید.
دَم بِdam be: نزدیک به، حدوداً.
دَم بِ سااَتdam be săat: لحظه به لحظه.
دَم بَرdam bar: دم در، نزدیک آستانه.
دَم پَسّاdam passă: به نوبت، همه، از دم، پشت سر هم.
دَم دَسdam das: در دسترس.
دَم دَسّیdam dassi: دم دستی.
دَم رَسdam ras: میوه ای که زمان رسیدن آن نزدیک است.
دَم رَنگdam rang: نارس ( میوه ).
دَم وَسِdam vase: نقطه شروع، آغاز کار.
دَماغdamăγ: بینی.
دَمدارdamdăr: غذایی که خوردن آن نفخ شکم می آورد.
دُمِنَdomena: سوراخ عبور هوا در زیر تنور.
دَمُوdamow: ۱- جایگاهی در کنار جوی آب برای گازران ۲ - شستن لباس در کنارجوی آب.
دَندَ جِر بارنووَنdanda ĵer bărnūwan: دنده زیر بارنهادن، کنایه از قبول انجام دادن کاری.
دَندان اَمِلیdandăn ameli: دندان مصنوعی.
دَندان دیم جَگَر نووَنdandăn dim ĵagar nūwan: دندان روی جگر گذاشتن، تحمل سختی ها کردن.
دَندان رَنجَdandăn ranĵa: پولی که پدر عروس به داماد می داد هنگامی که داماد به دیدن عروس می رفت.
دَندان غوریچوdandăn γūričū: به هم فشردن دندان به هنگام خشم.
دَندان کَلَdandăn kala: کسی که تعدادی از دندان های نیش او افتاده باشد.
دِندِنیdendeni: دمدمی، دمدمی مزاج.
دَندونوَdandūŋwa: دندانه.
دَنگِرِ دیدُوdangere didow: تند مزاج و کم حوصله.
دِنوdenū: به آن.
دِوdev: دیو.
دُوdow: نوبت.
دُو دَس گِرَتَّنdow das gerattan: فرصت یافتن، مجال کاری را یافتن.
دُوارَdovăra: دوباره.
دَوازُّdavăzo: دوازده.
دَواگُلیdavăgoli: مرکورکرم ( ترکیبی از جیوه، برم و سدیم ) که برای شستشو و التیام زخم به کارمی رود.
دَوَتdavat: دعوت.
دُوتَلَبdowtalab: داوطلب.
دَورَdawra: دوره.
دُورَdowra: دوباره.
دَور آرگِرَتَّنdawr ărgerattan: دور برداشتن، تشویق شدن.
دَور تا دَورdawr tă dawr: دور تا دور.
دَور دِر بَسَّنdawr der bassan: دور زدن، گردیدن، چرخ زدن.
دَورُ وَر / بَرdawro var / bar: دور و بر، اطراف.
دَورِ وَر خُ آرِمِدَنdawre var xo ăremedan: از کمک دیگران بی نیاز بودن، توانایی تر و خشک کردن خود را داشتن.
دوروdūrū: دروغ.
دورو دَمبَلdūrū dambal: چاخان.
دورو واجَنdūrū văĵan: دروغگو.
دَوریdawri: بشقاب.
دَوریاdawriyă: به گرد هم.
دوغ اُوdūγ ow: دوغ آب، مخلوط آب و گچ یا آب و آهک.
دوغیdūγi: صورتی مایل به سفید.
دولdūl: سطل لاستیکی، دلو.
دولَdūla: پستو، خمره.
دولَختdūlaxt: خاکباد، گرد و خاکی که به هوا برخیزد.
دُوَلَزگیdovalazgi: دوشاخه.
دونوَdūŋwa: دانه.
دِوونوَdevūŋwa: دیوانه.
دِوونوَگِریdevūŋwageri: دیوانگی.
دُویچdovič: دُردی که پس از گداختن کره در ته ظرف می ماند ( در گناباد خراسان دوغَچ گویند ).
دِهِمینdehemin: دهمین.
دیاdiyă: به هم.
دیا بِریگَنdiyă berigan: همه را بریدن، بی نظم بریدن.
دیا بَسَّنdiyă bassan: به هم زدن، درگیر شدن.
دیا پِتَّنdiyă pettan: در هم پیچیدن.
دیا پِشِتَّdiyă pešetta: در هم پاشیده.
دیا تِراشووَنdiyă terăšūwan: به همدیگر تراشیدن.
دیا تُوگِنووَنdiyă towgenūwan: همه را در هم تاب دادن
همه را سرخ کردن.
دیا خَردَن/دَریاخَردَنdiyă xardan / dar yă xardan: به هم خوردن، منفصل شدن.
دیا دَرزووَنdiyă darzūwan: همه را به هم دوختن، بی نظم دوختن.
دیا دَشتَن / دَریا دَشتَنdiyă daštan / dar yă daštan: به هم دوختن.
دیا دووَنdiyă dūwan: به هم دادن.
دیا رِتَّdiyă retta: در هم ریخته.
دیا رِتَّن / دَریا رِتَّنdiyă rettan / dar yă rettan: به هم ریختن.
دیا رُفتَنdiyă roftan: همه را روفتن
خانه تکانی.
دیا شدنdiyă šdn: درگیر شدن، مخلوط شدن.
دیا غُرامبووَنdiyă γorămbūwan: جر و بحث، پیوسته با هم در گیر شدن.
دیا فِرانووَنdiyă ferănūwan: همه چیز را خراب کردن و برهم ریختن، به هم کوبیدن.
دیا فِسَّنdiyă fessan: بهم انداختن.
دیا کُسَّن / دَریا کُسَّنdiyă kossan / dar yă kossan: به هم کوباندن.
دیا کُسّووَdiyă kossūwa: در هم کوبیده شده.
دیا گوردَdiyă gūrda: سر در گم، نامرتّب.
دیا گوردَنdiyă gūrdan: سر در گم کردن.
دیا ماسِنووَنdiyă măsenūwan: بهم چسباندن.
دیا مَردَنdiyă mardan: در هم شکستن.
دیا وَشتَنdiyă vaštan: به هم پریدن.
دیا ویگَردَdiyă vigarda: بسیار پاره شده.
دیدdid: دود.
دیدَdida: دوده.
دیدُ دَمَdido dama: دود زیاد.
دیدَناییdidanăyi: دیدن.
دیدیdidi: به رنگ دود، دودی.
دیرdir: دور.
دیر اَز خِتمَت شُمَdir az xetmat šoma: دور از خدمت شما.
دیرُ دَرازdiro darăz: بسیار طولانی.
دیر رِتَّنdir rettan: دور ریختن.
دیر رِجdir reĵ: دور ریز.
دیر فِسَّنdir fessan: دور انداختن.
دیرا جِنابdiră ĵenăb: دور از جناب.
دیکdik: دوک نخ.
دیگَرdigar: عصر، بعد از ظهر.
دیگُسdigos: دویست.
دیگُس هَزارdigos hazăr: دویست هزار.
دیگُسُّ یَکdigoso yak: دویست و یک.
دیلdil: چوب جارو.
دِیلاغdeylăγ: بچّه شتری که بعد از یک سال از مادر جدا شود.
دِیلاغ لوکّیdeylăγ lūkki: بچّه شتر نری که بعد از یک سال از مادر جدا شود.
دِیلاغ مَجّیdeylăγ maĵi: بچّه شتر ماده ای که بعد از یک سال از مادر جدا شود.
دیمdim: بالا ( دیم دَرخَت = بالای درخت )
چهره، صورت
روی چیزی، سطح.
دیمَdima: رویه.
دُیَّمdoyyam: دوم.
دیم اِمِدَنdim emedan: بالا آمدن و به روی چیزی رسیدن مثلاً روغن روی آب
سر حال شدن مرد ضعیف و ناتوان.
دیم پا دِ بَند نُبُدَنdim pă de band nobodan: توان ایستادن روی پا را نداشتن.
دیم دِلdim del: رودل، سوء هاضمه.
دیم دَندِ چَپ کَتَّنdim dande čap kattan: روی دنده ی چپ افتادن، کنایه از لجاجت کردن و یکدندگی کردن.
دیم دیفالdim difăl: روی دیوار.
دیم شیرdim šir: سرشیر، چربی روی شیر.
دیم یاdim yă: بر روی هم.
دیم یا چیگَن‌dim yă čigan: روی هم چیدن.
دیم یا شُدَdim yă šoda: روی هم رفته.
دیم یا کَردَنdim yă kardan: روی هم ریختن، دو چیز را با یکدیگر مخلوط کردن.
دیم یا نووَنdim yă nūwan: روی هم گذاشتن.
دیم‌خُش‌نَشان‌آدووَنdim xoš našăn ădūwan: روی خوش نشان دادن، مهربانی کردن.
دُیِّمَنdoyyeman: ثانیاً.
دیوال / دیفالdivăl / difăl: دیوار.

↑ بازگشت به بالای صفحه