واژه‌های «س»

۲۵۸ واژه در گویشِ ده‌آبادی

سَsa: سه ( عدد ).
سَ بَندsa band: حد فاصل لگن و مهره های ستون فقرات ( سه بند ).
سَ پووَsa pūwa: سه پایه، سه پایه ای فلزی که روی اجاق قرارمی دهند و کتری یا قابلمه را روی آن می گذارند.
سَ چارَکsa čărak: سه چارک، سه چهارم گز معادل ۷۵ سانتیمتر.
سَ رو ایگِ روsa rū ige rū: سه روز در میان.
سَ شَمبُsa šambo: سه شنبه.
سَ غولsa γūl: سه قلو.
سَ کانجَsa kănĵa: سه کنج.
سَ یَکsa yak: یک سوم، ثلث.
سابینsăbin: صابون.
ساچمَsăčma: ساچمه.
سارsăr: مزّه ی میوه ی نارس.
سارُغَsăroγa: بغچه ی لباس، پارچه ی چهار گوشی که در آن لباس نهند و بندند.
سارِوانsărevăn: ساربان.
سازَsăza: چوب خوشه ی انگور که انگور آن را خورده باشند.
سازَنگُلَsăzangola: پشم آغشته به ریخ گوسفند که در زیر دنبه قرار دارد.
سازینsăzin: طنابی که از مو و کنف بافته باشند.
ساغ چَناریsăγ čanări: رنگی به شکل ساق چنار.
سالِ بیsăle bi: سال دیگر.
سال تَویلsăl tavil: سال تحویل.
سال نوغیsăl nūγi: سال نو.
سامانsămăn: مرز میان دو زمین غیر هم سطح.
سامبsămb: سم.
سامبَsămba: سنبه، چوب یا چیزی که در جایی فرو کنند.
سامبادَsămbăda: سمباده، سنباده.
سانِsăne: مانند ( سان گَشنیج = مانند گشنیز ).
ساهانsăhăn: سوهان.
سُبsob: صبح.
سُب بِ سُبsob be sob: هر صبح.
سُب تا شامsob tă šăm: صبح تا شب.
سُب تَنیsob tani: صبح تا حالا.
سُب زیsob zi: صبح زود.
سُبِّ سَوارsobbe sawăr: کسی که تعلّق و وابستگی به چیزی ندارد‌ و همواره آماده ی حرکت است، سبکسوار.
سَباsabă: فردا.
سَبا روsabă rū: فردا روز ( آینده ).
سُبُتsobot: سبد.
سُبُت بُل نوونsobot bol nūwan: سبد را وارونه کردن
کنایه از پنهان کاری و حاشا کردن.
سُبُت چوگینsobot čūgin: سبد چوبین.
سُبُت خِیّاتیsobot xeyyăti: سبدی که در آن لوازم خیاطی را قرار می دهند.
سُبُکsobok: سبک.
سُبُک سَنگین کَردَنsobok sangin kardan: سنجیدن، ابعاد مختلف کاری را در نظرگرفتن.
سُبُکیsoboki: سبکی، بی ادبی، هرزگی، کار ناشایست کردن.
سُبُلsobol: سبیل، سبلت، موی شارب.
سُبُلیsoboli: دارنده ی سبیل درشت، سبیلو.
سَبوsabū: کوزه ی بزرگ.
سُبونوَsobūŋwa: صبحانه.
سَپِسّانsapessăn: سه پستان.
سُتَّsotta: سرکه.
سَتّابِ گَرمsattăbe garm: صحت آب گرم ( بعد از استحمّام گویند ).
سَتِزَsateza: ستیزه.
سَتَمsatam: ستم.
سَتیsati: سطحی، کودکی که از حرکات و گفتار بزرگتر از خود تقلید می کند، سر و زبان دار.
سَتی سَماغsati samăγ: کودک زیرک و زبان آور.
سَتیرsatir: ۶درم سنگ و نیم.
سَتیرsatir: نوعی دشنام و نفرین.
سَتیر بَخَردَنsatir baxardan: نوعی دشنام و نفرین.
سُتینsotin: ستون.
سَجاف سَرخُsaĵăfsarxo: خود سر، خود رای، کسی که بدون مشورت با بزرگتر از خود، کاری را انجام می دهد.
سِجِلتseĵelt: شناسنامه.
سَدsad: صد
واحد اندازه گیری وزن معادل هفتصد و پنجاه گرم.
سُدَّsodda: سرما خوردگی شدید و گرفتگی بینی و راه تنفس.
سَد سَفاsad safă: خیلی صفا آورده ای، خوش آمدی.
سَداsadă: صدا.
سَدا دُ وَلَزگیsadă do valazgi: صدای دورگه ( در اثر بلوغ یا بیماری ).
سَدِفیsadefi: به رنگ صدف، صدفی.
سَدمَsadma: صدمه، آسیب.
سَرsar: طرف، سو ( نِ سَر، نو سَر = این طرف، آن طرف ).
سَرَsara: اضافی ( نِ پارچَ سَرَ دارَ = این پارچه اضافی دارد ).
سِرser: سیر.
سَر اُزمان کَتَّنsar ozmăn kattan: سر زبان افتادن، کنایه از ۱- شهره شدن ۲- رسوا شدن.
سَر اِمِدَنsar emedan: به پایان رسیدن.
سَر اَندَر پاsar andar pă: از سر تا پا، سراپا.
سَر اَوساریsar awsări: انعامی که فروشنده ی دام از خریدار می گیرد.
سَر بِ راsar be ră: مطیع و حرف شنو.
سَر بِ سَرsar be sar: مبادله ی دو چیز بدون کم و زیاد.
سَر بَبِریگَنsar baberigan: ذبح کردن، کشتن.
سُر بَخَردَنsor baxardan: لیز خوردن.
سَر بَرتاردَنsar bartărdan: اطلاع یافتن، از کاری سر در آوردن.
سَرِ بَسsare bas: ضعف شدید همراه با عرق سرد.
سَر بَند / بَندَsar band / banda: موسم، دوره.
سَر پَنsar pan: دارای سر پهن.
سَر پووِمِدَنsar pūwemedan: سر پا آمدن، کنایه از بزرگ شدن درختان و گیاهان.
سَر پیشّیمsar piššim: ظهر، هنگام ظهر.
سَرُ تَsaro ta: پایین و بالای چیزی، سر و ته.
سَر خُsar xo: خودسر، آنکه برای خود کار کند.
سَر خَریدsar xarid: انعامی که خریدار از فروشنده می گیرد.
سَر دِ سَر نووَنsar de sar nūwan: اذیّت کردن، سر به سر گذاشتن.
سَر داغsar dăγ: سربرهنه، بی حجاب.
سَر دَبَّsar dabba: ظرفی است به گنجایش حدوداً یک لیتر برای ریختن نفت در چراغ، سر دبّه.
سَر دِربَسَّنsar der bassan: سرکشی کردن، به دیدار کسی رفتن.
سَر راسsar răs: حسابی که خرده نداشته باشد و عددی رند باشد
بدون پیچ و خم.
سَر رِشتَsar rešta: تخصّص.
سَر زاد شُدَنsar zăd šodan: مرگ زائو هنگام زایمان.
سَر سَلِّ اَلا شُدَنsar salle ală šodan: بلند حرف زدن، داد و بیداد کردن.
سَر سَوال بَر شُدَنsar savăl bar šodan: از روی آتش حاصل از سوختن ساقه های گندم پریدن، ( در پایان فصل برداشت گندم مقداری از ساقه های گندم را ذخیره می کردند تا در هنگام "سَرُبَس" ( ضعف شدید همراه با عرق سرد ) از روی آتش آن بگذرند و بوی آن را استشمام کنند تا بهبود یابند ).
سَر شُدَنsar šodan: لبریز شدن، سر رفتن.
سَر غَدَم شُدَنsar γadam šodan: دستشویی رفتن.
سَر گِرَتَّنsar gerattan: بر سر نهادن
شروع کردن
سَرُ گوش اُودووَنsaro gūš owdūwan: سر و گوش آب دادن، سر زدن و کسب خبر کردن.
سَر یا گِلّووَنsar yă gellūwan: سر هم گشتن همچون حبوبات در آب جوش، ازدحام، وول خوردن
سَراsară: صحرا، دشت.
سَراجونوَsarăĵūŋwa: مزاحم، منّت گذار.
سَرارگِرَتَّنsarărgerattan: سر بر داشتن، بیدارشدن، شروع شدن.
سَرازِنِشsarăzeneš: سرزنش.
سَراشِوsarăšev: سراشیب، سرازیر.
سَراشِویsarăševi: سراشیبی.
سَراغsarăγ: سراغ، پرسش، آگاهی.
سَراغ نَسیگَsarăγ nasiga: پرسش زیاد، کسب خبر بیش از حد.
سَرافَت بَکَتَّنsarăfat bakattan: فراموش کردن.
سَراوِجَsarăveĵa: مهره های رنگینی که برای دفع چشم زخم به گردن کودکان می آویزند.
سَرُبَسsarobas: ضعف شدید همراه با عرق سرد.
سَربیدsarbid: سربود، اضافه بر سازمان.
سَرپاsarpă: ایستاده.
سَرچارsarčăr: سربار، مزاحم.
سَرخُرsarxor: کسی که دیگران را اذیّت کند و منجر به ناراحتی ومرگ آن ها بر اثر این ناراحتی شود، کسی که زیاد حرف می زند.
سُرُد / سُرُتsorot/sorod: چوب نگهدارنده بالای در.
سَردَرَختیsardarxti: سر درختی، میوه.
سَردَسَّsardassa: سرگروه.
سَردِسَرنووَنsardesarnūwan: با کسی مزاح کردن، کسی را مسخره کردن.
سَردَشتَنsardaštan: سردوزی کردن
سَردِل نَشاشُدَنsardel našăšodan: کنایه از ظرفیت تحمل امری را نداشتن.
سَردُوsardow: زیر زمین، سرداب.
سَررِجsarreĵ: لبریز، سر ریز.
سَرساsarsă: مکان سقف دار.
سُرسُرَsorsora: سرسره.
سَرسَماsarsamă: محرک کارهای ناپسند، فتنه انگیز.
سَرسیگا کَردَنsarsigă kardan: خم کردن گردن و سر پیش آوردن پنهانی برای دیدن چیزی.
سَرسینsarsin: سرسام، کلافه شدن.
سَرِش سَر گِرَتsareš sar gerat: سر وصدا را شروع کرد.
سَرشامsaršăm: سر شب.
سَرِشَمsarešam: سریش، سریشم، نوعی چسب.
سَرشُوsaršow: اوّل شب.
سَرکُلینsarkolin: حالت در چوبی که قفل آن کاملاً بسته نشده.
سَرکیشووَنsarkišūwan: تند و بسیار نوشیدن
پوششی را بر سر کشیدن.
سَرگُرگsargorg: سگ گرگ، جانور خطرناکی که از جفتگیری سگ و گرگ پیدا می شود.
سَرگوشیsargūši: نجوا.
سَرگین پُشتsargin pošt: نوعی مزاح اهانت آمیز، وقتی کسی بر چارپایی سوار است به شوخی گویند این چارپا "سرگین پشت" کرده است.
سَرگین داغsargin dăγ: جوشانده ی سرگین برای درمان چشم درد.
سَرمَریزاsarmariză: در پاسخ به دست مریزاد می گویند.
سَرمُیگَsarmoyga: سرمایه.
سَروازsarvăz: سرباز.
سَروَر نَدارکَردَنsarvar nadărkardan: مردن.
سِریseri: سیری ( در مقابل گرسنگی ).
سَریاsaryă: سر هم، مثل هم.
سَریا بَندsaryă band: کسی که سخنان راست و دروغ را به هم می بافد.
سِزُّsezzo: سیزده.
سِزّییَsezziya: سیزدهه، سیزده بدر.
سِزّییَمsezzi yam: سیزدهم.
سِسَّدsessad: سیصد.
سَغsaγ: کام، سقف دهان.
سَغ آرگِرَتَّنsaγ ărgerattan: کام کودک را بر داشتن.
سَغَت نووَنsaγat nūwan: مردن، میراندن ( در مقام توهین به کارمی رود ).
سُغُلَsoγola: جاروی کهنه و به آخر رسیده.
سِغل کَردَنseγl kardan: سنگین شدن معده و درد کردن آن از بسیار خواری.
سُغُل مُچوsoγol močū: گلوله مشت به طوری که انگشت شست در بین انگشتان برآمده باشد.
سُغُلوsoγolū: کفش کوچک.
سَفsaf: سهو، اشتباه.
سَفَsafa: صفحه.
سَفارِشsafăreš: سفارش.
سِفت واوُدَنseft văvodan: سفت شدن.
سِفدsefd: سفت.
سُفرَsofra: سفره.
سُفرَ گِلّووَنsofra gellūwan: دریده شدن.
سُفرِ هَمیر کارsofre hamir kăr: سفره ی مخصوص که به هنگام خمیر کردن از آن استفاده می کنند.
سِفنَsefna: قسمتی از سینه ی شتر که هنگام خوابیدن روی زمین قرارمی گیرد
موضعی از پوست که بر اثر کار زیاد شاخی می شود.
سُکsok: هر وسیله ی نوک تیزی که در بدن جانداری فرو کنند و او را بیازارند.
سَکُّ سوریsakko sūri: اخم و تَخم، شاید در اصل سرکه رویی بوده است.
سَکانجَsakănĵa: سه کنج.
سُکمَنُ پُکمَنsokmano pokman: صمُّم بُکمُم، عبارتی که برای توصیه به رازداری به کارمی رود.
سَکَنجِمینsakanĵemin: سکنجبین.
سَکَندَرsakandar: با سر زمین خوردن.
سِلَّsella: پوست خشک روی زخم.
سُلsol: صلح.
سِلّاsellă: سه لا.
سَلاتانsalătăn: سرطان.
سَلتsalt: سطل.
سَلت گا دوشَsalt gă dūša: سطل مخصوص برای دوشیدن گاو.
سُلفَsolfa: سرفه.
سَلِمَsalema: سِلمک ( گیاه ).
سُلمsolm: مغز حرام، نخاع.
سَلمونیsalmūni: آرایشگاه، سلمانی.
سَمsam: سهم، حصه، بهر.
سَماغsamăγ: سماق.
سَمِجsameĵ: سمج، اصرار کننده، مبرم.
سَمَندsamand: سیمان.
سَموَرsamvar: سماور.
سَمیگَsamiga: سهمیه.
سَن غَلتانsan γaltăn: غلتک.
سَنّارsannăr: پول خرد بی ارزش.
سَنپاsanpă: سنگ پا.
سَنجَرsanĵar: سنجد.
سَندَsanda: مدفوع سفت شده ی آدمی.
سَنگ دَسsang das: صفت کسی که نزد بزرگتر از خود کارهای روزانه را انجام می دهد و کمک حال اوست.
سَنگُ سَغالsango saγal: سنگ وسفال.
سَنگ غَلتانsang γaltăn: غلتک سنگی.
سَنگُوsangow: سنگاب، کوزه ی بسیار بزرگ آب.
سوsū: نژاد، نسل.
سَوsaw: اشتباه، سهو.
سُوsow: سیب.
سُو زَمینیsow zamini: سیب زمینی.
سُو زَمینی تُرشsow zamini torš: سیب زمینی ترش.
سَواتsawăt: سواد.
سَوالsavăl: سفاری، ساقه های مجوف و خشک گندم و جو.
سَوالیsavăli: زمینی که سطح آن را ساقه های خشک گندم و جو فرا گرفته است.
سوتsūt: گیاهی است خودرو معروف به آبیار سلام.
سوتالsūtăl: جوی که رسیده امّا خشک نشده
سوخته
سوخته بال.
سوجُ وَرَجsūĵo varaĵ: دلسوزی، غم دیگران را خوردن.
سِوِِرsever: با جذبه، جدّی، قاطع، باشهامت.
سوریsūri: خشن.
سوریگَsūriga: سوریه.
سَوزsawz: سبز.
سَوز ِبَختsawz baxt: خوشبخت، سبزبخت.
سَوزِ میروsawze mirū: پرنده ای معروف به سبز قبا.
سوزِنوsūzenū: کورک بزرگ.
سَوزیsawzi: سبزی.
سوسَsūsa: آسیب، خطر، خدشه.
سُوگِ تِsowge te: خرمن خارشتر که شبیه سیب است.
سُوگالَsowgăla: سیب پنبه.
سَوُوsavow: ثواب.
سَهَبsahab: صاحب.
سَهَب کییَsahab kiya: صاحب خانه.
سَهَب مَردَsahab marda: ناسزایی خطاب به چارپایان ( نر ).
سَهَب مُردِsahab morde: ناسزایی خطاب به چارپایان ( ماده ).
سیرsir: سرخ
گیاه سیر.
سیر آرکَردَنsir ărkardan: سرخ کردن، بریان کردن.
سیرَتsirat: صورت.
سیرجوsirĵū: سرخک.
سیرمَsirma: سرمه.
سیرمَدانsirmadăn: سرمه دان، غالیه دان.
سیسکsisk: سوسک.
سیسَمبَرsisambar: سوسنبر، گیاهی از تیره ی نعناعیان.
سیسَن غوروsisan γūrū: سیخور، تشی، خارپشت.
سیکsik: کنج، نبش، گوشه، زاویه، سوک.
سُیگَsoiga: سایه.
سیگُ یَکsigo yak: سی و یک.
سیگاsigă: سیاه.
سیگائیsigăi: سیاهی، شبح.
سیگاپوسsigăpūs: سیاه پوست.
سیگاتُوگَsigătowga: سیاه تابه کنایه از سیاه چرده و گندمگون.
سیگاجَsigăĵa: سیاهک گندم.
سیگادَرَختsigădarxt: سیاه درخت.
سیگادونوَsigădūŋwa: سیاهدانه.
سیگاسیگا بُشدَنsigăsigă bošdan: سیاه سیاه رفتن، کنایه از با حرکات سر و صورت کسی را تهدید کردن.
سیگالَsigăla: خرده سفال، زیغال، قدح.
سُیگِوانsoygevăn: سایبان.
سیگووِ چَمsigūwe čam: عنبیه چشم.
سیلوsilū: سنگ ریزه.
سیلی گاsili gă: ناودان.
سِیَّمseyyam: سوم.
سیم آرگِرَتَّنsim ărgerattan: زخم کهنه ای که بر اثر سرما درد آن شدت یابد، به حالتی می گویند که زخم آمادگی برای عفونت پیدا کند.
سیم دَربَردَنsim darbardan: عفونی شدن و چرک کردن زخم.
سینیَsiŋya: سینه
سبدی بزرگ از جنس چوب که انگور را در آن می ریختند تا آب انگور را بگیرند و شیره بپزند.
سینیِ آفتَُوsiŋye ăftow: سینه آفتاب، در معرض آفتاب.
سینیَ بَندsiŋya band: بافتنی که جهاز شتر را از طریق زیر گردن نگه می دارد تا به عقب نرود.
سینیِ پَلیsiŋye pali: سینه پهلو.
سینیَ جِنیsiŋya ĵeni: سینه زنی.
سینیگَsiniga: سینی.
سیوَsiva: حایل.

↑ بازگشت به بالای صفحه